De VlinderstichtingVlindernet
Help de vlinders
Dé informatiesite voor alle in Nederland voorkomende dagvlinders en macronachtvlinders

Korte introductie microvlinders

De vlinderfauna in Nederland telt veel meer soorten dan op Vlindernet worden behandeld. Op Vlindernet kunt u soortgerichte informatie vinden over de dagvlinders en de zogenoemde macronachtvlinders. Daarnaast bestaat er een grote groep micronachtvlinders, waarvan ruim 1400 soorten in Nederland voorkomen. Deze groep van ‘kleine vlinders’ of ‘micro’s’ wordt wetenschappelijk aangeduid met de term microlepidoptera, zie ook www.microlepidoptera.nl.
 

Herkennen van microvlinders


bonte brandnetelmot (Anania hortulata)
Foto: Henk van Woerden
De grootte van de vlinder vormt geen kenmerkend onderscheid tussen micro’s en macro’s. Er komen bijvoorbeeld heel kleine macro’s voor, zoals het stro-uiltje (Rivula sericealis) en de kleine groenuil (Earias clorana), die u gemakkelijk op het verkeerde been kunnen zetten.
Daarnaast zijn er binnen de microvlinders enkele soorten die zo groot zijn, dat ze vaak verward worden met de macrovlinders. De bonte brandnetelmot (Anania hortulata) is daar een bekend voorbeeld van. Deze soort wordt vaak aangezien voor een spanner (Geometridae) en wordt met name geregeld verward met de bonte bessenvlinder (Abraxas grossulariata).
 

tweelijnmot (Hypsopygia glaucinalis)
Foto: Henk van Woerden
Toch zijn er wel enkele verschillen tussen macrovlinders en microvlinders, hoe subtiel die verschillen dan ook zijn. Veel microvlinders hebben aan de basis van de vrij lange antennen een verdikking en meestal liggen de antennen in rust over het borststuk heen (zie de foto hiernaast); veel macro's houden hun antennen onder de vleugels. Voor meer informatie over microvlinders en hoe deze te onderscheiden zijn van macrovlinders, zie Verwarring met microvlinders.
 

Micro's in allerlei soorten en maten

Evenals de macronachtvlinders zijn de microvlinders geclassificeerd in verschillende families. De grootste en bekendste daarvan zijn de lichtmotten (Pyralidae), de grasmotten (Crambidae) en de bladrollers (Tortricidae). Dit zijn ook de families waarbij de meeste verwarring met macro’s optreedt.
 

lichtmotten (Pyralidae) en grasmotten (Crambidae)


Blauwooggrasmot (Agriphila straminella)
Foto: Henk van Woerden
De grootste en bekendste families zijn de lichtmotten (Pyralidae) en de grasmotten (Crambidae). Dit zijn ook de families waarbij de meeste verwarring met macro’s optreedt en waartoe de grootste soorten microvlinders behoren. Voorbeelden van lichtmotten zijn de hommelnestmot (Aphomia sociella) en de grote meelmot (Pyralis farinalis). Tot de grasmotten horen met name grote soorten, zoals de in veel tuinen voorkomende muntvlinder (Pyrausta aurata) en bonte brandnetelmot (Anania hortulata). De kleine motjes die tijdens een wandeling door het gras vaak opvliegen uit de vegetatie behoren ook tot de familie van de grasmotten en zijn de naamgevers daarvan: het zijn de typische ‘grasmotjes’ uit de geslachten Crambus en Agriphila. Microvlinders uit het geslacht Scoparia lijken veel op de macro’s van de geslachten Nola en Meganola uit de familie van de visstaartjes (Nolidae).
 

bladrollers (Tortricidae)


grote appelbladroller (Archips podana)
Foto: Jan Hin
De familie van de bladrollers is een van de grootste Nederlandse vlinderfamilies met meer dan 350 soorten. De familienaam is ontleend aan het feit dat de rupsen van veel soorten karakteristieke bladrollen maken om in te leven.
In het late voorjaar kan de groene eikenbladroller (Tortrix viridana) op sommige plaatsen massaal aanwezig zijn. Later in het seizoen zijn ook de grote appelbladroller (Archips podana) en de anjerbladroller (Cacoecimorpha pronubana) aanwezig; beide soorten zijn algemeen en komen verspreid over het hele land voor.
 

Overige families

Hieronder worden nog enkele microfamilies genoemd met een korte karakteristiek.
  • Dwergmineermotten (Nepticulidae): de rupsen van de dwergmineermotten leven tussen de lagen van bladeren waardoor opvallende mineergangen ontstaan.
  • Mineermotten (Gracillariidae): de rupsen leven in de bladeren en maken kleine vouwtjes tussen de bladnerven. Een voorbeeld van deze familie is de plataanvouwmijnmot (Phyllonorycter platani).
De soorten van de bovengenoemde families zijn erg klein. Voor meer informatie over mineermotten, zie ook www.bladmineerders.nl.
 

sneeuwwitte vedermot (Pterophorus pentadactyla)
Foto: Henk van Woerden
  • Vedermotten (Pterophoridae): de vlinders uit deze familie hebben vederachtige vleugels.
  • Spinselmotten (Yponomeutidae): de rupsen van de soorten uit deze familie maken in het voorjaar grote spinselnesten in onder andere vogelkers en kardinaalsmuts.
  • Zakdragers (Psychidae) en kokermotten (Colephoridae): de rupsen uit deze families leven in kleine zelfgemaakte zakjes of kokertjes.
 

vogelkersstippelmot (Yponomeuta evonymella)
Foto: Henk van Woerden

 

Aanbevolen naslagwerken en determinatieboeken voor micro's

  • Microlepidoptera of Europe, volume 1, Pterophoridae [1]
  • British Pyralid Moths [2]
  • De Nederlandse bladrollers (Tortricidae) [3]
  • De kleine vlinders, handboek voor de faunistiek van de Nederlandse microlepidoptera [4]
  • Moths and Butterflies of Great Britain and Ireland, volume 1-4(2) [5]
  • Die Zünslerartigen (Pyraloidae) Mitteleuropas [6]
  • A guide to the Microlepidoptera of Europe [7]
 

1. ^ Gielis, C. (1996) volledige titelbeschrijving
2. ^ Goater, B. (1986) volledige titelbeschrijving
3. ^ Graaf Bentinck, G.A.; A. Diakonoff (1968) volledige titelbeschrijving
4. ^ Kuchlein, J.H. (1993) volledige titelbeschrijving
5. ^ Heath, J.; A.M. Emmet (1983-2002) volledige titelbeschrijving
6. ^ Slamka, F. (1997) volledige titelbeschrijving
7. ^ Parenti, U. (2000) volledige titelbeschrijving

Laatste wijziging: 8 juni 2016

Voorbeelden van microvlinders uit diverse families



lichtmotten (Pyralidae) en grasmotten (Crambidae)

bonte valkmot (Evergestis pallidata)
Foto: Henk van Woerden
muntvlinder (Pyrausta aurata)
Foto: Henk van Woerden
egale vlakjesmot (Catoptria pinella)
Foto: Henk van Woerden
aangebrande valkmot (Evergestis extimalis)
Foto: Henk van Woerden
Oecophoridae

oosterse schone (Eratophyes amasiella)
Foto: Henk van Woerden
bruine huismot (Hofmannophila pseudospretella)
Foto: Henk van Woerden
bladrollers (Tortricidae)

groene eikenbladroller (Tortrix viridana)
Foto: Henk van Woerden
hazelaarbladroller (Pandemis corylana)
Foto: Henk van Woerden
struikbladroller (Syndemis musculana)
Foto: Henk van Woerden
vedermotten (Pterophoridae)

windevedermot (Emmelina monodactyla)
Foto: Henk van Woerden
spinselmotten (Yponomeutidae)

spinselmotrupsen (Yponomeuta spec.)
Foto: Henk van Woerden
waaiermotten (Alucitidae)

waaiermot (Alucita hexadactyla)
Foto: Henk van Woerden
spitskopmotten (Ypsolophidae)

bonte spitskopmot (Ypsolopha dentella)
Foto: Henk van Woerden

De Vlinderstichting beschermt vlinders en libellenOp Vlindernet vind je alles over vlindersOp Libellennet vind je alles over libellen